Kraftmikið samtal um orku, nýsköpun og atvinnuuppbyggingu á Norðurlandi

Hanna Katrín Friðriksson, atvinnuvegaráðherra, ávarpaði fundinn og fjallaði um nýútgefna atvinnustefnu stjórnvalda og tengingu hennar við verkefni Rarik. Hún lagði áherslu á að markviss uppbygging innviða á landsbyggðinni geti stutt við atvinnuuppbyggingu, nýsköpun og orkuskipti utan stærstu þéttbýlissvæða.

Ný atvinnustefna leggur sérstaka áherslu á byggðaþróun og bætt starfsskilyrði fyrirtækja í öllum landshlutum. Hanna Katrín nefndi þá sérstaklega iðnaðarsvæðið á Bakka sem hún sagði „mjög gott dæmi um svæði með mikla möguleika sem hægt væri að skilgreina sem grænan iðngarð.“

Hanna Katrín sagði næsta hagvaxtarskeið byggja meðal annars á orkuinnviðum og aðgengi að raforku. Traust flutnings- og dreifikerfi raforku væri forsenda uppbyggingar atvinnulífs, byggðaþróunar og orkuskipta og þar þyrfti áfram samstillt átak stjórnvalda og orkufyrirtækja.

Silja Rán Steinberg, aðstoðarforstjóri Rarik, fjallaði um regluverkið og hvort það styðji nægilega vel við uppbyggingu. Hún fór yfir leyfisveitingar, breytingar á raforkulögum og mikilvægi skýrari og skilvirkari umgjarðar um uppbyggingu orkuinnviða, iðngarða og iðnaðarsvæða.

Í máli Silju kom fram að smávirkjanir vilji í auknum mæli tengjast dreifikerfi Rarik, samtals verkefni sem gætu skilað tæpum 100 MW inn á kerfið. Núverandi raforkulög geri hins vegar ekki ráð fyrir því að dreifiveitur mati raforku inn á kerfi Landsnets til nýtingar annars staðar og þar með skapist hindrun fyrir þá sem vilja framleiða og selja orku.

Um leið og Silja fagnaði frumvarpi um hækkun jöfnunargjalds, sem gæti leitt til 90-95% jöfnunar á dreifingarkostnaði raforku milli dreifbýlis og þéttbýlis, gagnrýndi hún hugmyndir um að hrófla við mörkum milli dreifbýlis og þéttbýlis. „Við þurfum að hafa skýr, gagnsæ mörk til að gæta jafnræðis til að við getum yfirhöfuð jafnað,“ sagði Silja og benti á breytingartillögu sem Rarik hefur lagt til um að iðnsvæði og fyrirtæki geti fengið þéttbýlisgjaldskrá ef notkunin þar er yfir ákveðnu lágmarki. Þá væru raunveruleg tækifæri til að stækka kökuna með nýrri nálgun að stórnotendagjaldskrá, í samvinnu við Landsnet, fyrir meðalstór og stöndug fyrirtæki sem falla ekki undir stórnotendagjaldskrá Landsnets.

Gestur Geirsson, framkvæmdastjóri landvinnslu hjá Samherja, fjallaði um uppbyggingu og nýsköpun innan Samherja og hvernig öruggt aðgengi að orku sé grunnforsenda áframhaldandi þróunar og verðmætasköpunar.

Hann nefndi meðal annars uppbyggingu frystihúss Samherja á Dalvík þar sem mikið var lagt upp úr orkunýtingu og endurnýtingu varmaorku. Árangurinn væri sá að orkunotkun fyrir hvert kíló afurða væri mun lægri á Dalvík en í eldra frystihúsi fyrirtækisins á Akureyri. “Öll þessi þróun hún krefst orku og tryggs aðgengis að henni,” sagði Gestur.

Gestur fjallaði einnig um landtengingu skipa, verkefni sem hefði gengið hægar en vonast var til. Með hækkandi olíuverði væri þó ljóst að útgerðir þyrftu að setja aukinn kraft í verkefnið enda gæti landtenging allra uppsjávarskipa minnkað olíunotkun um u.þ.b. 300.000 lítra á ári.

Albertína Friðbjörg Elíasdóttir, framkvæmdastjóri SSNE og stjórnarmaður í Eimi, beindi sjónum að tækifærunum á Norðurlandi eystra og mikilvægi þess að flöskuhálsar standi ekki í vegi fyrir uppbyggingu. Hún fjallaði meðal annars um aðgerðir á Langanesi og áætlanir um að auka afl inn á svæðið, sem hún sagði afar jákvætt fyrir atvinnulíf og byggðaþróun.

„Í starfi okkar hjá SSNE erum við stöðugt í samtölum við sveitarfélög, við frumkvöðla og fyrirtæki, sem eru að byggja upp eða stækka starfsemi. Oft eru þetta smærri og meðalstór fyrirtæki, ný starfsemi og iðnaður á athafnasvæðum, fyrirtæki í matvælavinnslu, þjónustu, ferðaþjónustu eða nýsköpun. Og oftast eru þetta nefnilega fyrirtæki sem þurfa minna en 10 MW,“ sagði Albertína. Hún nefndi sérstaklega fyrirtæki sem nota 1-3 MW og sagði mikilvægt að þau fengju tækifæri til að starfa á jöðrum eða utan þéttbýlis á samkeppnishæfu verði.

„Frá sjónarhóli SSNE er raforkudreifing grunnþjónusta. Ef fyrirtæki eða ný starfsemi ber hærri kostnað einfaldlega vegna staðsetningar, jafnvel aðeins nokkrum metrum utan skilgreindra þéttbýlismarka, þá er verið að hamla atvinnuupbyggingu, ekki styðja við hana,“ sagði Albertína. Skilaboð SSNE til stjórnvalda eru skýr, sagði hún: „Norðurland eystra er tilbúið til sóknar,“ og bætti því við að uppbygging strandaði sjaldnast á skorti á hugmyndum eða metnaði heldur frekar á bilinu milli stefnu og framkvæmdar. Þar gæti öflugt og sveigjanlegt dreifikerfi Rarik skipt lykilmáli.

Kristín Soffía Jónsdóttir, framkvæmdastjóri þróunar og framtíðar hjá Rarik, fjallaði um afhendingargetu, stöðuna í dag og tækifærin fram undan. Hún sagði hlutverk Rarik hafa breyst samhliða orkuskiptum og samfélögum í sókn. Nú þurfi að fjárfesta fyrir framtíð sem muni einkennast af landsbyggð í vexti.

Kristín sýndi hvar á landinu væri góð afhendingargeta til staðar nú þegar sem bíður þess að komast í notkun hjá nýjum viðskiptavinum. Hún ræddi einnig þá vinnu sem nú stendur yfir til að styðja betur við samkeppnishæfni iðnaðar og framleiðslu á landsbyggðinni. „Við þurfum öfluga eldhuga, auðlindir og svo þurfum við líka hugrakkt sveitarstjórnarfólk,“ sagði hún og nefndi sem dæmi mikinn vöxt í Ölfusi undanfarin ár. Hún sagði Rarik vilja taka þátt í að virkja sambærileg tækifæri til vaxtar á fleiri stöðum og hafa bæði getu og metnað til að styðja við þá þróun.

Að fundi loknum stóð upp úr skýr trú á framtíðina og sameiginleg sýn um að tækifærin eru til staðar. Skilaboð okkar voru jafnframt skýr: Við höfum burði til að tengja viðskiptavini hratt og vilji til uppbyggingar getur skilað raunverulegum árangri þegar rétt er haldið á málum. Við viljum vera öflugur samstarfsaðili í þeirri vegferð. Sem landsbyggðarfyrirtæki og framsækið nýsköpunarfyrirtæki leggjum við áherslu á að vera nærri þörfum viðskiptavina og taka virkan þátt í að móta framtíðina.

Fundarstjóri Vorfundar var Vilhjálmur B. Bragason, betur þekktur sem Villi vandræðaskáld, bæjarlistamaður Akureyrar. Hann setti skemmtilegan svip á dagskrána með húmor, léttleika og góðri nærveru. Að fundi loknum var gestum boðið upp á spjall, tónlist og veitingar sem að mestu komu frá framleiðendum á dreifisvæði okkar á Norðurlandi.