Hvað er í pípunum í Dalabyggð?

Tilraunaholur voru boraðar á Gröf á árunum 1983–1990 og síðan tvær vinnsluholur árin 1990 og 1991. Sú borhola sem er í rekstri í dag, GR-11, var boruð árið 2000. Önnur hola, GR-15, var boruð árið 2007 og er hún einnig í rekstri í dag. Vatni er dælt upp úr báðum borholum og frá Reykjadal rennur það í sjálfrennsli niður að dælustöðinni við Fellsenda, um 2,7 km leið. Frá Fellsenda er vatninu síðan dælt til viðskiptavina okkar í Búðardal og nærliggjandi sveitum.

Gert er ráð fyrir aukinni notkun á heitu vatni í Dalabyggð á næstu árum og áratugum. Upprunalegt hönnunarrennsli veitunnar árið 2000 var 10 lítrar á sekúndu, en við miðum við að hönnunarrennsli hennar verði 22 lítrar á sekúndu þegar endurbótum verður lokið. Fyrsta áfanga nýrrar stofnpípu til Búðardals er lokið og haldið verður áfram með annan áfanga hennar nú í vor. Auk þess verða ný dælustöð og lokahús byggð í ár. Stefnt er að endurbótum á vélbúnaði í dælustöðinni við Fellsenda árið 2027 og á komandi árum verða dreifbýlisheimæðar endurnýjaðar jafnt og þétt.

Ein stærsta áskorun hitaveitunnar í Dalabyggð hefur verið mikið þrýstifall á fremsta legg veitunnar, stofnlögninni sem liggur frá borholunum í Reykjadal og niður að dælustöðinni við Fellsenda. Leggurinn er um 2,7 km langur og þrýstifallið á þessari leið hefur valdið stöðugu álagi á dælustöðina. Í toppálagi hefur kerfið þurft að hafa sig allt við til að halda uppi afhendingu og þetta hefur gert rekstur veitunnar bæði flóknari og dýrari.

Ýmsar kostnaðarsamar lausnir hafa verið til skoðunar til að bæta ástandið. Til dæmis að endurnýja alla lögnina, skafa lögnina að innan til að fjarlægja mögulegar kalkútfellingar, einnig kallað „hrýfi“, og byggja nýjan miðlunartank ofan við borholurnar til að auka náttúrulegan hæðarmun. En áður en við gátum ráðist í slíkar stórframkvæmdir þurfti að svara stóru spurningunni: Var vandinn virkilega „eðlilegt“ þrýstifall eða var eitthvað annað að?

Farið var í gagngerar rannsóknir og mælingar á þessu vandamáli með aðstoð Verkís. Jafnvel þótt reiknað væri með gríðarlega miklum kalkútfellingum innan í pípunni gat það ekki útskýrt þrýstifallið. Eitthvað dularfullt var í pípunum í Dalabyggð.

Ýmsar kenningar fóru á flug: Gæti lögnin hafa lagst saman á kafla? Var falinn leki einhvers staðar á leiðinni? Var lofttappi í kerfinu? Var eitthvað fast í lögninni? Þessum spurningum þurfti að svara áður en farið yrði af stað í kostnaðarsamar framkvæmdir.

Það er ekki hlaupið að því að finna mögulega fyrirstöðu í 2,7 km langri lögn sem liggur neðanjarðar og er þar að auki full af 80°C heitu vatni. Til að koma í veg fyrir að loka þyrfti fyrir heitt vatn hjá viðskiptavinum var ákveðið að setja sérstakan loka, svokallaðan anborunarloka, á lögnina um 800 metra frá Fellsenda. Lokinn gerði okkur kleift að mæla þrýstinginn í lögninni þar og í Fellsenda samtímis. Þannig tókst okkur að skipta kerfinu upp og sjá hvort þrýstifallið væri ójafnt á milli efri og neðri hluta pípunnar.

Smátt og smátt tókst útsjónarsömu hitaveituteyminu okkar að komast nær vandamálinu með mælingum, prófunum, útreikningum, enn meiri mælingum og enn meiri útreikningum. Þannig tókst að minnka leitarsvæðið úr 2.700 metrum niður í 800 metra, þaðan niður í 70 metra og að lokum niður í 3 metra. Á þriggja metra kafla var eitthvað sem ekki passaði, ósýnilegt utan frá en augljós hindrun inni í kerfinu. Hvað gæti það verið?

Nú mátti ekki bíða lengur. Til stóð að hleypa vatni á nýja sundlaug í Búðardal og við óbreytt ástand myndi veitan ekki ráða við þá viðbót. Einn ískaldan laugardag í febrúar var öll Dalabyggð gerð heitavatnslaus á meðan sérfræðingar okkar réðust í uppskurð á lögninni og viti menn: þversum í pípunni stóð stór og myndarlegur spýtukubbur, líkt og korktappi í flösku. Kubburinn þrengdi svo mikið að rennslinu að hann hafði valdið óheyrilegu þrýstifalli í fjölda ára.

Okkur var gríðarlega létt að finna orsökina en sitjum þó eftir með margar spurningar. Sú stærsta er auðvitað: Hvernig komst kubburinn inn í lögnina? Eina skýringin sem við finnum er sú að hann hafi einfaldlega orðið eftir inni í lögninni þegar hún var sett saman fyrir 26 árum. Þar hefur hann setið, í sjóðheitu, súrefnissnauðu og sterílu umhverfi öll þessi ár. Hann sat reyndar svo fastur að alefli þurfti til að losa hann.

Nú er kubburinn kominn á þurrt og verður mögulega settur á safn eða hafður til sýnis í nýju lokahúsi okkar í Búðardal, enda um afar merkar sögulegar minjar að ræða. Allar hugmyndir um kostnaðarsamar endurbætur í Reykjadal eru komnar á ís og við getum nú beint kröftum okkar að styrkingum á milli Fellsenda og Búðardals í staðinn, þökk sé útsjónarsemi og þolinmæði snillinganna í hitaveituteyminu okkar.

Nokkur uppbygging hefur átt sér stað í Dalabyggð undanfarin ár. Í febrúar á þessu ári var þar vígð ný íþróttamiðstöð og nýja sundlaugin var formlega tekin í notkun 2. apríl. Þetta voru mikil tímamót fyrir íbúa Dalabyggðar, sem lengi höfðu kallað eftir bættri aðstöðu til sund- og íþróttaiðkunar.

Fljótlega stendur til að byggja upp aukið atvinnuhúsnæði í Búðardal til að laða að fjárfesta og framkvæmdaaðila. Þar er enda nóg af tiltæku afli á svæðinu, öflug hitaveita og góðir innviðir fyrir fólk og fyrirtæki. Við hvetjum öll sem ferðast um landið okkar í sumar að kíkja á nýju laugina og njóta heita vatnsins.